İran’da Liderlik Değişimi: Yeni İsim Mücteba Hamaney

Orta Doğu’da gerilimi artıran İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırıları bölgedeki dengeleri sarsarken, saldırıların en çarpıcı sonucu İran’ın en üst makamında yaşanan değişim oldu. Tahran ve çevresindeki stratejik güvenlik noktalarının hedef alındığı saldırılarda İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney hayatını kaybetti. İran devlet medyası da kısa süre içinde Hamaney’in ölümünü doğruladı ve ülkede ulusal yas ilan edildi.
Yaklaşık 36 yıldır İran’da “Rehber” makamını elinde bulunduran Ali Hamaney’in vefatı, ülkede siyasi ve dini otorite açısından yeni bir sürecin başlangıcı olarak görülüyor. İran anayasasına göre ülkenin en üst makamı olan dini lideri belirleme yetkisi Uzmanlar Meclisi’ne ait. Bu nedenle Hamaney’in ölümünün ardından gözler hızla bu kuruma çevrildi.
İran’da Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından 40 günlük yas ilan edildi. İddialara göre yeni dini liderin bu sürenin ardından resmen açıklanması bekleniyor.
Bu süreçte İran’ın dini ve siyasi çevrelerinde birden fazla isim konuşulmaya başlandı. Uzun yıllardır rejim içinde etkili olduğu bilinen bazı din adamlarının yanı sıra Hamaney ailesinden bir isim de öne çıktı. Mücteba Hamaney kısa sürede en çok konuşulan adaylardan biri haline geldi.
İran basınında yer alan haberlere göre Uzmanlar Meclisi, Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’i ülkenin yeni dini lideri olarak seçti. Uzmanlar Meclisi Gilan Vilayeti üyesi Eşkevari de yaptığı açıklamada, İsrail ve ABD saldırısında hayatını kaybeden Ali Hamaney’in yerine oğlu Mücteba Hamaney’in seçildiğini duyurdu.
Devrim sonrası dönemin içinde büyüdü
1969 yılında İran’ın kutsal şehirlerinden Meşhed’de dünyaya gelen Mücteba Hamaney, Ali Hamaney’in ikinci oğlu olarak İran İslam Devrimi sonrası şekillenen siyasi atmosfer içinde yetişti. Babasının devlet içindeki yükselişi, onun da küçük yaşlardan itibaren dini ve siyasi çevrelerle iç içe bir ortamda büyümesine neden oldu.
Ailesi uzun yıllardır dini çevrelerle bağlantılı bir geçmişe sahipti. Dedesi Seyyid Cevad Hamaney de tanınmış din adamları arasında yer alıyordu. Bu nedenle Mücteba Hamaney’in çocukluğu medrese çevreleri ve dini eğitim ortamı içinde geçti.
Gençlik yıllarında dini eğitim yolunu seçen Mücteba Hamaney, Şii ilim geleneğinin önemli merkezlerinden biri olan Kum kentinde medrese eğitimi aldı. Burada İslam hukuku ve Şii fıkhı üzerine çalışmalar yaptı. Eğitim aldığı isimler arasında babası Ali Hamaney’in yanı sıra tanınmış din adamlarından Mahmud Haşimi Şahrudi de bulunuyordu.
İran-Irak Savaşı’nda cepheye gitti
Mücteba Hamaney’in hayatındaki önemli dönüm noktalarından biri de İran-Irak Savaşı oldu. 1980-1988 yılları arasında süren savaşın son döneminde, lise eğitimini tamamladıktan sonra İran Devrim Muhafızları saflarında cepheye katıldığı biliniyor.
Kaynaklara göre henüz 17 yaşındayken, 1987-1988 yıllarında savaşın son safhasında cephe hatlarında görev aldı ve Devrim Muhafızları birlikleriyle Irak cephesine gönderildi.
İran’da savaş deneyimi, devlet içindeki birçok siyasetçi ve güvenlik yetkilisi için önemli bir referans olarak kabul ediliyor. Bu nedenle Mücteba Hamaney’in genç yaşta cepheye gitmesi, ilerleyen yıllarda güvenlik kurumlarıyla kurduğu ilişkiler açısından da dikkat çeken bir unsur olarak değerlendiriliyor.
“Gölgedeki güç” olarak anıldı
Mücteba Hamaney uzun yıllar boyunca İran’da resmi bir devlet görevinde bulunmadı. Ancak özellikle 2000’li yıllardan itibaren İran siyasetinde adı daha sık duyulmaya başladı.
Bazı analizlere göre Mücteba Hamaney’in Devrim Muhafızları ve Besic yapılarıyla yakın ilişkiler kurduğu ve babasının çevresindeki karar alma süreçlerinde etkili olduğu ileri sürülüyor.
2009 yılında İran’da tartışmalı cumhurbaşkanlığı seçimleri ve sonrasında başlayan protestolar sırasında da Mücteba Hamaney’in adı gündeme gelmişti. Reformist siyasetçilerden Mehdi Kerrubi, seçim sürecine bazı güvenlik çevrelerinin müdahale ettiği yönünde eleştirilerde bulunmuş ve bu tartışmalar sırasında Mücteba Hamaney’in adı sıkça anılmıştı.
Aynı dönemde bazı İran uzmanları Mücteba Hamaney’i “İran siyasetinin en etkili fakat en az görünen isimlerinden biri” olarak tanımlamıştı.
Etiketler:
#İran #MüctebaHamaney #AliHamaney #İranSiyaseti #OrtaDoğu #İranLideri #UzmanlarMeclisi #DevrimMuhafızları