Tarih ve Efsanenin Buluşma Noktası ÇANKIRI

Tarih ve Efsanenin Buluşma Noktası ÇANKIRI
Anadolu coğrafyası, sadece dağlardan ve nehirlerden ibaret bir toprak parçası değildir; burası her köşesinde bir gönül sultanının nefesini barındıran mübarek bir emanettir. Şahsi hayatımda en büyük gayelerimden biri, Anadolu’nun manevi muhafızları olarak bilinen o dört büyük velinin huzuruna varmaktı. Bu kutlu duraklardan ikisini ziyaret etmek daha evvel nasip olmuştu. Ancak bu kez menzilim, bu dört kandilden biri olan Murad-i Veli Hazretleri’nin medfun bulunduğu kadim şehir Çankırı’ya yöneldi.
 
Bu yolculuğun kıvılcımı, güzel İzmir’imizde, gazeteci mesleğinin duayen isimlerinden Yunus Karakaya üstadımın vesilesiyle çakıldı. Daha önce tanıştırmış olduğu değerli dostum, İzmir Çankırılılar Dernek Başkan Yardımcısı Atilla Karaaslan beyefendi ile gerçekleştirdiğimiz o derin sohbet, zihnimdeki Çankırı tasavvurunu adeta yeniden inşa etti. Atilla Bey, Çankırı’yı öyle bir şevkle anlattı ki; o köklü Yaranlık kültürünü, Murad-ı Veli Hazretleri’nin hikmetini ve şehrin fatihi Emir Karatekin’in celadetini dinledikçe, ruhumda bu şehre karşı tarifi imkansız bir merak ve muhabbet uyandı.
Neticede, bu davete icabet etmek kaçınılmaz bir görev halini aldı. ivedilikle yola koyulup Çankırı’nın o vakur topraklarına ayak bastığımda, anlatılanların sadece bir başlangıç olduğunu bizzat müşahede ettim.
Şimdi, bir tarih araştırmacısı ve seyyahın gözüyle; o manevi iklimi, asırlık sükuneti ve Anadolu’nun özünü barındıran Çankırı’yı bir de benim kalemimden okumanızı arzu ederim. Zira bu şehir, sadece bir yerleşim yeri değil; geçmişin bugüne fısıldadığı bir hakikat manzumesidir. Her ne kadar Tuz mağarasına ve Atkaracalar da bulunan asker balıklarına gidememiş olsam da Çankırı’yı gittiğim gördüğüm kadarıyla anlatmaya çalışayım.
Çankırı’yı anlamak için sadece müzelere bakmak yetmez; onun havasını solumak, kalesine çıkıp Emir Karatekin’in fethettiği ufuklara bakmak, Manevi iklimin şifa kaynağı Hacı Muradi veli hazretlerinin türbesinde duaları okuyup himmetlenmek ve yaşlı bir nineden Keloğlan masalı dinlemek gerekir. 
Hititlerden Osmanlıya uzanan tarihi katmanlarıyla bir açık hava müzesidir Çankırı.
Tuz Mağarası gibi doğa harikalarıyla sağlık ve turizm merkezidir.
Yaran Meclisleri ile edep ve adap okuludur Çankırı.
"Çankırı, kılıçla kazanılan bir vatanın, kalemle ve dille işlenen bir kültürün özetidir."
Çankırı’nın tarihi dokusunu Emir Karatekin ile, halk zekâsını Keloğlan ile tanıdıktan sonra; şehrin ruhunu ve manevi iklimini anlamak için rotayı mutlaka Hacı Murad-ı Veli Hazretleri’ne çevirmek gerekir.
Eğer Emir Karatekin Çankırı’nın kılıcıysa, Hacı Murad-ı Veli de bu toprakların gönül kandilidir.
Tarih, Masal ve Maneviyatın Kesişime noktasıdır ÇANKIRI
Çankırı’nın bu üç figürü aslında muazzam bir sacayağı oluşturur:
Emir Karatekin: Şehrin fiziksel güvenliğini ve siyasi varlığını temsil eder.
Hacı Murad-ı Veli: Şehrin ahlaki pusulası ve manevi derinliğidir.
Keloğlan: Halkın neşesini, kıvrak zekâsını ve kültürel kodlarını korur.
Türklerin Anadolu’yu vatan kılma mücadelesinde Çankırı’nın yeri başkadır. 1071 Malazgirt Zaferi'nin ardından Sultan Alparslan’ın en güvendiği komutanlarından biri olan Emir Karatekin, rotasını İç Anadolu’nun bu kilit noktasına kırmıştır.
Çankırı Fatihi Emir Karatekin, sadece bir savaşçı değil, aynı zamanda bu toprakların tapusunu mühürleyen bir uç beyidir. 1074 yılında Çankırı Kalesi’ni fethederek bölgedeki Bizans hakimiyetine son vermiş ve bu şehri bir Türk-İslam merkezi haline getirmiştir. Bugün Çankırı Kalesi’nin en yüksek noktasında bulunan türbesi, şehri selamlamaya devam ederken; onun bıraktığı miras, şehrin kültürel dokusunun temel taşını oluşturur.
Çankırı’nın Manevi Muhafızı: Hacı Murad-ı Veli
Çankırı’nın Eldivan ilçesinde, kendi adıyla anılan köyde metfun bulunan bu büyük zat, Anadolu’nun İslamlaşma ve Türkleşme sürecinde "Horasan Erenleri" geleneğinin en güçlü temsilcilerinden biridir. 12. yüzyılın sonu ile 13. yüzyılın başında yaşadığı bilinen Hacı Murad-ı Veli, Ahmet Yesevi ekolünün ışığını bu topraklara taşımıştır.
Hacı Murad-ı Veli, sadece bir din bilgini değil, aynı zamanda toplumu bir arada tutan bir sosyal liderdi. Onun öğretisi; sevgi, hoşgörü ve dürüstlük üzerine kuruluydu. Halk arasında anlatılan menkıbelere göre, onun dergâhı sadece insanların değil, yardıma muhtaç her canlının sığınağı olmuştur.
Hacı Murad-ı Veli’yi Çankırı için vazgeçilmez kılan unsurlar şunlardır:
Soyunun Hz. Peygamber’e (s.a.v) dayandığı kabul edilir, bu da ona olan hürmeti derinleştirir.
Türbesinin bulunduğu külliye, asırlardır şifa arayanların ve manevi huzur bulmak isteyenlerin uğrak noktasıdır.
Döneminde kurduğu medrese ve zaviye ile bölgede cehalete karşı büyük bir savaş açmıştır.
Zekânın ve Mazlumun Sesi: Keloğlan
Tarihin o vakur ve ciddi çehresinden sıyrılıp halkın arasına karıştığınızda ise karşınıza Keloğlan çıkar. Türk masal dünyasının bu en sevilen kahramanı, Çankırı’nın folklorik zenginliğinde özel bir yere sahiptir. Özellikle Çankırı’nın köklü Yaran Kültürü ile Keloğlan’ın temsil ettiği değerler arasında büyük bir paralellik vardır.
Keloğlan, devleri ve kötü padişahları kaba kuvvetle değil, keskin zekâsıyla alt eder.
Kimsesiz ve fakir olmasına rağmen dürüstlüğünden ödün vermez.
O, Anadolu insanının zorluklar karşısındaki iyimserliğinin ve direncinin sembolüdür.
Çankırı’da anlatılan masallarda Keloğlan, bazen bir kaya tuzu mağarasının gizeminde, bazen de bir köy odasındaki yaran sohbetinin içinde can bulur. O, Emir Karatekin’in kılıçla koruduğu bu topraklarda, Türk dilinin ve zekâsının ebedi muhafızıdır.
"Eldivan’ın rüzgarı Hacı Murad-ı Veli’nin nefesi gibidir; sert ama arındırıcı, vakur ama mütevazı."
Tanıdığıma çok memnum olduğum.  Anadolu’nun has kültürünü bizlere hatırlatan, başta İzmir Çankırılara dernek başkanı Emekli Albay Naci Karakuş ve yardımcısı Atilla Karaaslan, Aksaçlılar Bornova ilçe başkanı İmdat Setdibi ve Çankırı gazozları sahibi Aybars Şentürk Beyefendilere olmak üzere Anadolu’nun Alperenlerine yaranlar şehrine, yani siz değerli Çankırılı dostlara selam olsun hepinize saygılarımı sunarım.
Araştırmacı yazar: Murat Gülşan